از دکتر مزدک سجادی

انتخاب ژنتیکی و بهبود روش های مدیریت، تغذیه و رشد مرغ گوشتی دایماً رو به افزایش میباشد بطوریکه امروزه وزن جوجه ها در سن 7 روزگی حداقل 300 درصد بیشتر از وزن زمان هچ و وزن نهایی حداقل 500 گرم بیشتر از مرغ گوشتی 20 سال گذشته میباشد. افزایش رشد از طرف دیگر، سبب افزایش بروز عوارض متعدد و متابولیکی از جمله آسیت، سندرم مرگ ناگهانی (SDS) ، سندرم هیپوگلیسمی (HSMS) و عوارض اسکلتی و فلجی بویژه در مرغ های سنگین تر و خروس ها میشود.

علاوه بر انتخاب ژنتیکی، امروزه یکی از ابزار های موثر مدیریتی برای کاهش عوارض اشاره شده، اجرای برنامه محدودیت غذایی در مرغ گوشتی میباشد. همچنانکه میدانیم معمولاً جوجه گوشتی غیر از ساعات تاریکی ، همواره دسترسی آزاد به خوراک دارد. معهذا همچنانکه اشاره شد تغذیه بصورت آزاد و به تبع آن رشد سریع تر، سبب بروز عوارض متابولیکی، افزایش مصرف خوراک، رشد سریع تر و تشدید عوارض نام برده میشود. بدین منظور امروزه اجرای برنامه محدودیت غذایی در مرغ گوشتی توسط اکثر کارشناسان توصیه شده و اجرا میشود.

محدودیت غذایی به دو صورت کمی و کیفی می تواند اجرا شود. در روش محدودیت کیفی معمولاً انرژی و درصد پروتئین کاهش میابند. در این روش و بویژه در سنین 42 روزگی به بعد، کاهش انرژی و پروتئین از 3210 کیلو کالری در کیلوگرم و 18 درصد به 2570 کیلوکالری در کیلو گرم و 4/14 درصد پروتئین، تأثیر چندانی در رشد نخواهد داشت و تأثیر عمده آن در افزایش مصرف خوراک و کاهش راندمان تبدیل غذایی خواهد بود. در روش محدودیت کمی غذایی، خوراک کمتری در اختیار مرغ قرار میگیرد تا بدین وسیله بتوان روند رشد را تا حدی مهار و کمتر کرد.

 

جدول شماره 1 : مقادیر مورد نیاز انرژی برای رشد و نگهداری را در سنین مختلف نشان میدهد

   درصد انتشار
هفته رشد نگهداری
1 80 20
2 70 30
3 60 40
4 50 50
5 40 60
6 30 70
7 25 75
8 20 80

 

 

طبق توصیه اگر کارشناسان، امروزه مناسب ترین سن برای شروع اجرای محدودیت غذایی در مرغ گوشتی، از حدود 7 روزگی تا سن 21 الی 25 روزگی میدانند. از آنجاکه قسمت عمده خوراک در هفته های اول پرورش صرف رشد شده و خوراک کمتری صرف نگهداری میشود لذا با اعمال برنامه مدیریت محدودیت غذایی در سنین پایین تر، اتلاف خوراک نیز کمتر شده و راندمان تبدیل غذایی نیز تغییر نخواهد کرد و از طرف دیگر مرغ این امکان را خواهد داشت که با رشد جبرانی بتواند در سن کشتار  به وزن مطلوب برسد.  با ادامه برنامه محدودیت غذایی از سن 25 روزگی به بعد، و از آنجا که مرغ فرصت رشد جبرانی را نخواهد داشت سبب میگردد که مرغ در سن کشتار به وزن دلخواه نرسیده و لذا از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نخواهد بود. با ادامه برنامه جیره بندی از سن 25 روز به بعد، تلفات بصورت قابل توجهی کاهش میابد.

با اعمال برنامه جیره بندی و محدودیت غذایی از سنین حدود 7 روزگی تا 25 روزگی و با کاهش مقدار خوراک از روش مصرف آزاد به 90 درصد آن (کاهش 10 درصد)، علاوه بر اینکه در وزن نهایی مرغ در سن کشتار تأثیر چندانی نخواهد داشت بلکه سبب بهبود راندمان تبدیل غذایی نیز شده و بروز عوارض متابولیکی و به تبع آن تلفات کاهش قابل ملاحظه ای خواهد داشت. اجرای برنامه جیره بندی یا محدودیت غذایی از سن 14 روزگی تا 28 روزگی در نژادهای مرغ گوشتی امروزی، تأثیر کمی در جلوگیری از بروز عوارض متابولیکی و کاهش تلفات را بهمراه خواهد داشت.

.جدول شماره  2 :اثر محدودیت غذایی در سنین مختلف را در رشد، راندمان تبدیل غذایی، آسیت، مرگ ناگهانی و کل تلفات را در خروسهای گوشتی نشان میدهد.

میزان مرگ و میر وزن بدن ،گرم  
آسیت مرگ ناگهانی کلی 49 روزگی 35 روزگی
1.7 8.3 11.7 2967 1744 خوراک آزاد
1.7 4.9 8.3 2931 1696 5 تا 10 روزگی
1.7 3.3 8.3 2934 1725 5 تا 15 روزگی
1.7 4.9 8.3 2959 1727 5 تا 20 روزگی
1.7 4.9 8.3 2947 1734 5 تا25 روزگی
0 1.6 1.5 2875 1676 5 تا 30 روزگی

 

نتیجه گیری:

  • افزایش مصرف خوراک و افزایش عوارض متابولیکی از جمله آسیت، سندرم مرگ ناگهانی، عوارض اسکلتی و فلجی و در نهایت افزایش تلفات در نژادهای مرغ گوشتی میتوانند سبب خسارت اقتصادی و زیان گردند.
  • اعمال برنامه محدودیت یا جیره بندی غذایی بویژه در نقاط مرتفع و گرم میتواند یکی از ابزارهای موثر مدیریتی برای جلوگیری و یا کاهش عوارض نام برده شده باشد.
  • طبق پژوهشهای بعمل آمده، مناسبترین سن برای شروع محدودیت غذایی در مرغ گوشتی حدود 7 روزگی بوده و تا حداکثر 25 روزگی میتواند ادامه یابد.
  • در اجرای برنامه محدودیت غذایی، حداکثر 10 درصد از خوراک مصرفی بصورت آزاد کمتر در اختیار مرغ قرار داده میشود. بعبارت دیگر اگر مصرف خوراک در سن معینی و بصورت آزاد 100 گرم باشد، باید 90 گرم در اختیار مرغ قرار گیرد.